Kto wie ten wie: Pompa, cholera i John Snow.

Woda w Hampstead gorzej smakowała. Pani Susannah Eley wyprowadziła się z centrum Londynu już jakiś czas temu, lecz choć doceniała spokój i zieleń gwarantowane przez obrzeża miasta, to odmawiała picia wody z lokalnej studni. Każdego dnia zatem posyłała kogoś do pompy przy Broad Street w Soho, by przyniósł jej wodę zdatną jej zdaniem do użytku.

Pewnego dnia późnym latem 1854 roku z nieodległego Islington przyjechała do niej siostrzenica. Zachorowały nagle i ciężko, w ciągu tygodnia obie były martwe. Winna była cholera.

Tego samego dnia co pani Eley i jej siostrzenica na cholerę zmarło w centralnym Londynie 127 osób. W tamtej epoce nie rozumiano jeszcze mechanizmu rozprzestrzeniania się chorób. Większość społeczeństwa wierzyła w “teorię wyziewów”, która zakładała, że wywoływane one są przez miazmę, gnilne powietrze pochodzące z wnętrzności ziemi, które – poza cholerą – mogło rozprzestrzeniać również dżumę czy malarię.

John Snow uważał inaczej.

Zanim zainteresował się cholerą, Snow był znanym anestezjologiem, pionierem wykorzystywania chloroformu do znieczulania pacjentów. Pisał na ten temat liczne artykuły publikowane na łamach prestiżowych czasopism takich jak London Medical Gazette, czy Lancet. Asystował nawet przy narodzinach dwójki dzieci królowej Wiktorii, osobiście podając środki znieczulające.

W 1849 roku Snow opublikował krótką ulotkę, w której zasugerował, że to woda jest głównym nośnikiem cholery. Publikacja ta została odrzucona przez środowisko medyczne i teoria Snowa popadła w zapomnienie na kolejne pięć lat.

Gdy w 1854 roku na Broad Street w Soho wybuchło ognisko choroby, Snow, który mieszkał w pobliżu, dostrzegł szansę na przeprowadzenie badania udowadniającego teorię rozprzestrzeniania się cholery. Na mapę dzielnicy naniósł mieszkania chorych w postaci punktów. Szybko okazało się, że są one silnie skorelowane ze sporządzonym uprzednio wykazem domostw, które czerpią wodę z poszczególnych pomp w okolicy. Osoby, które piły wodę z pompy na skrzyżowaniu Broad Street z Cambridge Street, w tym pani Susannah Eley z Hampstead, w znacznej większości chorowały i umierały na cholerę.

Uzbrojony w niepodważalne dowody, Snow przekonał parafię dzielnicy, aby pompa została wyłączona z użytku. Rączka służąca do nabierania wody została zdemontowana, lecz gdy, przewidywalnie, liczba zachorowań drastycznie spadła, lokalne władze zainstalowały ją z powrotem.

Rok później, chcąc podzielić się swoimi odkryciami, Snow sam sfinansował publikację swojej pracy zatytułowanej On the Mode of Communication of Cholera. Jego spostrzeżenia ponownie zostały jednak zignorowane, a doktor sprzedał jedynie 56 kopii ulotki.

Snow zmarł kilka lat później w 1858. Na łamach magazynu Lancet został opublikowany krótki nekrolog, informujący o czasie i miejscu śmierci oraz o dokonaniach zmarłego w dziedzinie anestezjologii. Autor tekstu nawet nie wspomniał o badaniach Johna Snowa na temat cholery.

Wydawać by się mogło, że był to koniec historii Johna Snowa. Jego rewolucyjne teorie miały popaść w zapomnienie na wieki. Pojawili się jednak kolejni  naukowcy, tacy jak Robert Koch, którego odkrycie przecinkowca cholery (vibro cholerae) stanowiły potwierdzenie obserwacji Snowa. W latach 30. XX wieku Wade Hampton Frost z katedry epidemiologii na uniwersytecie Johnsa Hopkinsa ponownie opublikował On the mode of Communication of Cholera, które tym razem spotkało się z powszechnym uznaniem. Ponadto tezy tego artykułu do dziś uważane są za jedne z najbardziej przełomowych odkryć w historii epidemiologii.

W 2013 magazyn Lancet, który niecałe dwieście lat wcześniej toczył zaciekłą walkę ze Snowem, sprowadzając jego badania do bezużytecznego marnotrawstwa czasu opublikował oficjalne przeprosiny i sprostowanie nekrologu zawartego w wydaniu z 1858 roku. Redakcja czasopisma przyznała się do błędów swoich poprzedników i stwierdziła, iż John Snow został potraktowany zbyt surowo. Opisano starannie również całą historię życia wybitnego lekarza, tym razem bez pominięcia jego najbardziej rewolucyjnych odkryć.

Do dziś prężnie działa Stowarzyszenie Johna Snowa (John Snow Society), które ma na celu propagowanie wiedzy o biografii i odkryciach swego patrona, ale również najnowszych odkryć w dziedzinie epidemiologii.

Najbardziej ikonicznym symbolem działalności Snowa pozostaje sławetna pompa przy Broad Street (obecnie Broadwick Street) w Londynie. Choć oryginał został zdemontowany i przepadł w mrokach historii, to kopia pompy zainstalowana w 1992 roku cieszy się popularnością zarówno wśród turystów, jak i mieszkańców miasta. Replice również brakuje rączki do pompowania wody, co upamiętnia interwencję doktora Snowa z 1854 roku.

By uczcić setną rocznicę działań Snowa, lokalny pub zmienił nazwę na John Snow. Jest on otwarty do dziś i funkcjonuje również jako miejsce spotkań członków John Snow Society.

Po więcej tego typu fascynujących historii zachęcam do lektury: